خانه مقالات ISI ایران با گسترش موضوعات مرتبط با عناوین مختلف حوزه مدیریت قصد دارد تا در نشر مقالات حوزه مدیریت پیشتاز باشد در این بخش به موضوع صندوق بین المللی پول می پردازیم . 


صندوق بین‌المللی پول

صندوق بین‌المللی پول (International Monetary Fund) (به اختصار: IMFبر اجرای سامانه پولی بین‌المللی نظارت دارد. صندوق بین‌المللی پول، یکی از معتبرترین منابع ارزیابی و پیش‌بینی وضعیت اقتصادی جهان محسوب می‌شود. طرح تأسیس صندوق در کنفرانس برتون وودز در سال ۱۹۴۴ که ساختار اقتصادی جهان بعد از جنگ جهانی دوم شکل گرفت به وجود امد. و از سال ۱۹۴۷ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد این صندوق یک نهاد پولی مستقل جهانی است و هیچ ارتباط تشکیلاتی با سازمان ملل ندارد.

در سال ۱۹۸۸ صندوق دارای ۱۵۱ عضو بود. تا ژانویه ۲۰۱۳ تعداد اعضای آن به ۱۸۸ کشور افزایش یافته است. و در سال ۲۰۱۳ مدیریت آن را کریستین لاگارد بر عهده داشت.

 

عضویت ایران

دولت ایران جزو ۴۴ کشور دعوت شده به کنفرانس برتون وودز در سال ۱۹۴۴ بود و اعضای هیئت چهار نفره اعزامی آن در کمیسیون‌های مربوط به تهیه اساسنامه صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی شرکت داشتتند.

نخستین استفاده ایران از منابع مالی صندوق در سال ۱۳۳۰ در اثر مشکلات ارزی حاصل از ملی شدن صنعت نفت بود که دولت در مقابل سفته‌های ریالی معادل ۲۵ درصد سهمیه اعتباری خود در صندوق، دلار به دست آورد. به دلیل کوتاهی مدت اعتبارات صندوق، دولت ایران موظف بود هر ساله بخشی از اعتبار مزبور و دیگر اعتبارات دریافتی خود به دلار را بازخرید کند.

ااز نتایج عضویت ایران در صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی، موظف شدن دولت به محاسبه جداول موازنه پرداخت‌های کشور بود که نخستین بار بنا به درخواست صندوق انجام گرفت و دولت متعهد به ارائه اطلاعات ااقتصادی لازم به صندوق شد. ریئس بانک مرکزی نماینده ایران در صندوق می باشد

اهداف صندوق

•           ایجاد همکاری مالی بین‌المللی از طریق یک نهاد ثابت که ابزار لازم برای مشاوره و تشریک مساعی در مشکلات مالی جهانی را فراهم می‌آورد.

•           ایجاد تسهیلات لازم برای توسعه و تعدیل تجارت جهانی و همکاری در جهت پیشبرد و حفظ بازار کار و درآمدهای حقیقی و نیز توسعه منابع درآمد زا برای تمام اعضا به عنوان هدف اساسی در سیاست گذاری‌های اقتصادی.

•           تقویت ثبات در بازار تبدیل ارز و حفظ نظام یکپارچه در مبادلات ارزی میان اعضا ونیز اجتناب از افت ارزش ارز به دلیل رقابت‌های نادرست در بازار جهانی.

•           کمک به بنا نهادن نظام چند جانبه پرداخت‌ها در حوزه مبادلات جاری میان اعضا و در حذف محدودیت‌های تبدیل ارز خارجی که مانع رشد تجارت جهانی می‌شود.

•           ایجاد دسترسی موقت اعضا به منابع صندوق با رعایت جوانب امنیتی لازم برای تسهیل در اصلاح ترازهای پرداخت ناهماهنگ.

به طور خلاصه، هدف اصلی تشکیل این صندوق ارتقای میزان همکاری مالی، جلوگیری از فقر، کمک به رشد ااقتصادی و بازار کار در سطح بین‌المللی و ایجاد تسهیلات مالی برای کشورهایی که خواستار تنظیم تراز پرداخت‌شان هستند، می‌باشد. از زمان تاسیس آی. ام. اف تا به امروز تغییری در اهداف این سازمان به وجود نیامده‌است. اما نوع عملکرد آن که نظارت، کمک تخصصی و مالی است همگام با رشد نیاز و تقاضای کشورهای عضو تغییر کرده‌است.

 

وظایف صندوق

صندوق بین‌المللی پول دارای وظایفی است تا حصول به اهداف را تسهیل نماید

1- وظیفه تنظیم سياستهاي  مالی و پولی:

صندوق می‌بایست در خصوص سياستهاي  نرخ ارز و محدودیت‌های پرداختها در کشورهای عضو نظارت نماید و به وسیله الزام دولتها  به رعایت یک سری مجموع‌القوانین حسن رفتار، روابط اقتصاد مالی بین‌المللی را کنترل نماید. برای مثال اعضای صندوق می‌بایست از انعقاد قراردادهای دو جانبه و یا منطقه‌ای که به ضرر سایر اعضاست خودداری نمایند و وظیفه صندوق این است که بر این امر نظارت نماید و کنترل کند تا در تراز پرداختها ی کشورهای عضو در رابطه با تجارت و مبادلات بین‌المللی عدم تعادل ایجاد نگردد. گزارش جامعی در مورد نرخ‌های ارز ممالک عضو هر سه ماه يكبار  به اطلاع هیئت اجرایی صندوق رسانده می‌شود و صندوق بین‌المللی پول در آوریل 1977 ااصول و روش‌های بازرسی خود را تنظیم نمود.  و بازرسی نظام ارزی کشور از آن زمان تاکنون تکامل یافته است و کشورهای عضو نیز باید در صورت درخواست صندوق، اطلاعات لازم را در اختیار آن قرار داده و با صندوق در مورد سياستهاي  نرخ ارز خود مشورت نمایند.

2-وظیفه تامین مالی:

هر عضو صندوق دارای سهمیه تعیین‌شده‌ای است که بسته به اهمیت آن کشور در دنیای اقتصادی و قدرت رای آن در داخل صندوق متفاوت است در واقع منابع صندوق بیشتر از سهمیه اعضاء ترتیباتی که برای قرض‌گرفتن وجود دارد و حق برداشت ویژه تامین می‌گردد. اگر یک کشور تقاضای کمک مالی بنماید و میزان این کمک بیش از سهمیه آن کشور باشد در این صورت صندوق این مبلغ را با شرایط سختی (در جهت الزام آن کشور به متعادل ساختن تراز پرداختهایش) به او وام می‌دهد به عبارت دیگر ترانش ذخیره هر کشور بدون قید و شرط قابل استرداد است ولی برای ااستفاده بیشتر از منابع صندوق، کشور استفاده کننده، از وام می‌بایستی سياستهاي  به کار بندد که در تعدیل تراز پرداختها یش موثر باشد.

کشور مورد نظر بایستی طی نامه رسمی سياستهاي ی که در قبال پرداخت وام از صندوق بین‌المللی پول اتخاذ خواهد کرد را اعلام دارد. این نامه معمولاً حاوی خلاصه‌ای از اهداف سياستهاي  کشور در رابطه با موازنه پرداختها رشد ااقتصادی و تغییر سطح عمومی قیمت‌ها و نیز رئوس روشهای مورد قبول برای رسیدن به این اهداف است.

3-وظیفه مشاوره:

به منظور انجام تکالیف خود صندوق بایستی اطلاعاتش را درباره سیاستها و شرایط اقتصادی کشورهای عضو به روز نگهدارد بنابراین به موجب ماده 4 اساسنامه انجام مشورتهای منظم میان صندوق و ممالک عضو پیش‌بینی گردیده ااست و صندوق عملاً از طریق مشورتهای متناوب که در کشورهای عضو انجام می‌شود اطلاعاتی را در مورد اوضاع و احوال اقتصادی آن کشور به دست می‌آورد. در سال‌های اولیه تاسیس صندوق، مشاوره فقط خاص کشورهایی بود که محدودیتهایی را برای تبدیل ارز برقرار کرده بودند ولی از سال 1978 مشاوره برای تمام کشورها صورت می‌گیرد مشاوره در مورد کشورهای عضو معمولاً سالی یکبار انجام می‌شود اما اگر کشوری با مشکل جدی اقتصادی مواجه شود که موجب آسیب به اقتصاد سایر کشورها گردد مدیرعامل صندوق می‌تواند بحث‌ها و مشورت‌های اضافی برای آن عضو برقرار سازد.

مزایای عضویت در صندوق بین المللی پول :

1 ـ امکان استفاده از تراش های ذخیره ، حق برداشت مخصوص، منافع حاصل از فروش طلا که بدون قید و شرط است .

2 ـ استفاده اعضا از آمار ، نشریات و گزارشهای صندوق ، باید اذعان داشت که آمارهایی که به وسیله صندوق تهیه می شود و مطالبی که در نشریات و گزارشات آن درج می شود بسیار مفید و قابل استفاده می باشد و هیچ مؤسسه ای قادر به تهیه آن ها نمی باشد .

3 ـ امکان استفاده از پروژه های آموزشی صندوق به منظور تربیت کارشناسان و تدوین موازنه پرداختها .

4 ـ کشورهای عضو در جلسه های صندوق از تازه ترین تصمیم گیری های مهم پولی و مالی جهان مطلع می شوند ، ااین اطلاعات به ویژه برای کشورهای در حال توسعه می تواند بسیار مفید واقع شود .

5 ـ ایجاد فرصتهای بحث و تبادل نظر در مورد مسائل اقتصادی با هیأتهای اقتصادی صندوق .

6 ـ استفاده از نظریات و راهنمایهای کارشناسان صندوق بین المللی پول و کلیه مسائل پولی به طور کلی در مسائل ااقتصادی .

7 ـ در صورت فعال بودن در صندوق و آگاه شدن از مسائل بین المللی و بهربرداری مناسب از آنها .

8 ـ همبستگی و وابستگی اکثریت کشورهای جهان به یک محاسبه پولی و مالی بین المللی .

معایب عضویت در صندوق بین المللی پولی : 

1ـ افزایش غیر اختیاری سهمیه .

2 ـ اتخاذ سیاستهای ارزی مطابق با اهداف صندوق که ممکن است به ضرر کشور باشد .

3 ـ تفاوت کامل صندوق به عملکرد سیستم نرخ ارز .

4 ـ احتمال دارد در صورت استفاده از منابع مالی صندوق ، استقلال اقتصادی و شاید سیاسی کشور عضو به خطر بیفتد .

5 ـ احتمال تعهد به تأمین ارز د حق برداشت مخصوص

 6ـ انواع شرکت در بودجه عملیاتی صندوق در صورت وجود شرایط .

7 ـ صندوق بدون توجه به نظام اقتصادی کشور عضو همواره سعی در سیاستهایی بر پایه عدم محدودیت های تجاری و ارزی و به طور کلی اقتصاد آزاد دارد .

8 ـ ارائه پیشنهادات و سیاستهای اقتصادی مشابه به کشورهای عضو با نظام های اقتصادی .

9 ـ کشورهای چون آمریکا ، اروپای غربی و ژاپن به دلیل منافع مشترک ، میزان سهمیه و تعداد آزاد .

و نقش قابل توجهی در تصمیم گیری های عضو گردید و در مقابل کشورهای در حال توسعه که مجموعاً 40 درصدرا در اختیار دارند اما به دلیل عدم هماهنگی فکری و عقیدتی کمتر می توانند از مجموع قدرت رأی خود استفاده کنند که وجود چنین شرایطی به نفع کشورهای در حال توسعه نمی باشد و می توان آن را یکی از معایب صندوق به شمار آورد .

10 ـ صندوق فقط به کشورهای که دارای کسری تراز پرداختها هستند می پردازد و به کشورهای که با مازاد تر از پرداختها که روبه رو هستند کاری ندارد علی رغم اینکه رفتار صندوق بر طبق اساسنامه باید با همه کشورها یکسان باشد .

منابع مالي صندوق بين المللي پول

صندوق بین المللی پول منابع مالی خود را از طریق روشهای زیر تامین می نماید:

1-قاچ ذخيره

این قاچ شامل آن گونه وجوهی است که اعضا نزد صندوق نگاه داشته و از محل پرداختهای اعضای صندوق بابت سهمیه شان به صورت طلا و ارز تامین شده است. استفاده از این ذخایر بدون قید و شرط است و به صرف مواجه بودن کشور عضو با کسری موازنه پرداختها قابل برداشت است

2قاچهاي اعتباري

در صندوق چهار قاچ اعتباری وجود دارد که میزان هر یک معادل 25 درصد سهمیه هر یک از اعضا می باشد. چنان که هر عضو می تواند تا 100درصد سهمیه خودش در صندوق به صورت اعتبار استفاده کند. 

شرط استفاده از قاچهای اعتباری آن است که کشورهای عضو علاوه بر روبرو بودن با مشکل تراز پرداختها اجرای سیاستهای پیشنهاد ی صندوق را بپذیرند.

3-تسهيلات مالي اضافي

صندوق وامهای بیشتر و دراز مدت تر نسبت به قاچ های اعتباری از طریق تسهیلات مالی اضافی در اختیار اعضا قرار می دهد . کشورهایی مشمول این نوع تسهیلات می شوند که تراز پرداختها یشان ناشی از عوامل ساختاری و سازمانی در اقتصاد ملی آنها باشد. صندوق در پرداخت این گونه وامها شرایط دشوارتری را به کشور وام گیرنده تحمیل می کند. کشورهای واجد شرایط می توانند تا 140 درصد سهمیه خودشان از این محل وام بگیرند. مدت باز پرداخت این وامها بین 5/7تا 10 سال است.

4-منابع گسترش يافته صندوق

صندوق بین المللی پول از طریق منابع گسترش یافته خود به کشورهایی وام می دهد که از طریق قاچهای اعتباری و تسهیلات مالی اضافی نتواند مشکلات تراز پرداختهای خودشان را بر طرف کنند. وامهایی که از این طریق داده می شود علاوه بر مشروط بودن به صورت مرحلهای و نظارت شده است. در حال حاضر هر کشور میتواند برای مدت 3 سال و سالانه 95 تا 115 درصد و یا طی 3سال کلا 285 تا 345 درصد سهمیه خودش در صندوق از محل منابع گسترش یافته وام بگیرند.

5. حساب حق برداشت مخصوص

هر کشور عضو به نسبت سهمیه اش در صندوق در حساب حق برداشت مخصوص اعتبار دارد و می تواند از این اعتبار در صورت کسری تراز پرداختها و یا تقلیل ذخایرش بدون قید و شرط استفاده کند.

باز پرداخت این وامها مدت معینی ندارد لیکن صندوق انتظار دارد با بهبود وضعیت موازنه پرداختهای کشور وام گیرنده باز پرداخت وام صورت بگیرد. نا گفته نماند که به این گونه اعتبارات صندوق بهره تعلق می گیرد.

6.  منابع ديگر صندوق

این منابع قرار احتیاطی و تسهیلات مالی جبرانی است که فقط به کشورهای صادر کننده ماد اولیه و مواد خام ااختصاص دارد و قرارداد عمومی استقراض که مختص کشورهای صنعتی است.

 

افزایش سرمایه

در اوایل دهه ۱۹۶۰ نیاز به افزایش منابع سرمایه‌ای صندوق کاملاً احساس می‌شد، و از این رو بود که کشورهای گروه ۱۰ یا کلوپ پاریس، یعنی آمریکا، انگلیس، آلمان غربی، فرانسه، بلژیک، هلند، ایتالیا، سوئد، کانادا و ژاپن، با امضاء «موافقتنامه عمومی وام گیری»، اعتباری به میزان ۵/۶ میلیارد دلار حق برداشت مخصوص در اختیار صندوق نهادند، تا در مواقع مقتضی، از آن استفاده کند.

علاوه بر این، سوئیس نیز که به عضویت صندوق در نیامده بود معادل ۲۰۰ میلیون دلار اختصاص داد.

کشورهای عضو به هنگام رویارویی با مشکلات می‌توانند برای دریافت وام‌های اضطراری نیز با صندوق به مذاکره بپردازند. به هر حال در این مورد صندوق بین‌المللی پول نمی‌تواند از پول معینی بدون اجازه کشور وام دهنده، استفاده کند.

در سپتامبر سال ۱۹۶۷، در اجلاس ریودوژانیرو، بر اصول کلی ایجاد پول کاغذی بین‌المللی توافق شد و در سال ۱۹۶۸ پیشنهادهایی برای اصلاح مفاد موافقتنامه صندوق ارائه گردید.

ااین طرح در ژوئیه سال ۱۹۶۹ به تصویب رسید. طبق این طرح، افزایش سالانه اعتبارات بین‌المللی باید با «حق برداشت مخصوص» به نسبت سهمیه اعضا در میان آنها توزیع شود. از این روش نخستین بار در اول ژانویه سال ۱۹۷۰ میلادی برای توزیع ۵/۳ میلیارد دلار اعتبار استفاده شد.

در دسامبر سال ۱۹۷۱ میلادی کشورهای گروه ۱۰ بر سر «ارزش‌های محوری» جدیدی برای پول‌ها به توافق رسیدندكه  هر کشور عضو ملزم به پرداخت سهمیه تعیین شده به صندوق به صورت ۲۵ درصد طلا و ۷۵ درصد پول رایج خود بود، و از آن پس، سهمیه‌ها تاکنون چندین بار افزایش یافته‌اند.

 

تغییرات

در سال ۱۹۷۶ طبق موافقتنامه جامائیکا، تجدید نظر عمده‌ای در مفاد موافقتنامه صندوق به عمل آمد:

•           لغو ضرورت پرداخت ۲۵ درصد سهمیه به صورت طلا و کنار گذاردن طلا به عنوان واحد محاسباتی حق برداشت مخصوص. در همین رابطه صندوق اجازه یافت تا همه موجودی طلای خود را بفروشد و وجوه حاصل را صرف کمک مالی به کشورهای در حال توسعه کند. در این میان، توجه صندوق معطوف به رواج حق برداشت مخصوص به منزله عامل اصلی ذخیره دارایی در نظام بین‌المللی بود.

لغو پایبندی به ارزش اسمی تثبیت شده ارز، مندرج در موافقتنامه اولیه صندوق. افزایش قیمت نفت در سال ۱۹۷۳ فشار زیادی بر تراز پرداخت‌های کشورهای مصرف کننده نفت آورد و لذا صندوق بین‌المللی پول از طریق اجرای طرح تسهیلات اعطای وام نفتی اقدام به بازگرداندن دریافتی‌های مازاد اوپک به بازار جهانی پول کرد. در سال ۷۵-۱۹۷۴ کلاً ۹/۶ میلیارد حق برداشت مخصوص صرف این تسهیلات شد که عمدتاً با وام گیری از اوپک تامین گردید، ولی در سال ۱۹۷۶ میلادی طرح مزبور دچار اختلال شد.

در سال ۱۹۸۷ مجموع سهمیه‌های صندوق به حدود ۹۰ میلیارد دلار حق برداشت مخصوص می‌رسید. منابع مالی صندوق صرف رفع مشکلات موقت تراز پرداخت‌ها و برآن اساس، تثبیت نرخ ارز کشورهای عضو می‌شود. سهمیه هر کشور تعیین کننده سطح وام گیری و نیز حق رای او در صندوق است. در اوایل دهه ۱۹۸۰، مطابق سهمیه‌های تعیین شده، حق رای آمریکا حدود ۲۲ درصد و جامعه اقتصادی اروپا ۲۷ درصد بود؛ و از آنجا که هر تغییر عمده‌ای در صندوق نیازمند ۸۵ درصد آرا است لذا هم ایالات متحده آمریکا و هم جامعه اقتصادی اروپا از حق وتو در صندوق برخوردار بوده‌اند.

هر کشور عضو که با مشکل کسری موقت تراز پرداخت‌ها روبرو شود می‌تواند در مقابل پول خود، ارز مورد نیاز خود ااز صندوق را دریافت دارد. که البته این ارز دریافتی باید ظرف مدت سه تا پنج سال، بازخرید شود. اعضایی که در مقابل صندوق دچار کسری شده باشند، طبق مفاد قرارداد، ملزم به مشورت با صندوق جهت بهبود تراز پرداخت‌های خود هستند.

•          

عضويت

عضویت در صندوق بین المللی پول برای هر کشور عضو سازمان ملل که در مناسبات خارجی خود استقلال داشته و اساسنامه صندوق را پذیرفته باشد بلامانع است.

ااركان تشكيلات صندوق بين المللي پول

هيئت رئيسه

عالی ترین مرجع تصمیم گیری در صندوق بین المللی پول می باشد.جلسات هیئت به صورت عادی و یا فوق العاده معمولاهر ساله تشکیل می گردد. وظیفه هیئت مدیره بررسی وضع کلی اقتصاد جهانی و بررسی مشکلات سیستم پولی بین المللی و مسائلی نظیر اینها است.

هيئت مديره

بر اساس اساسنامه اداره امور و عملیات کلی صندوق بر عهده ی هیئت مديره  است که مرکب از 22نفر میباشد.این هیئت لااقل هفته ای یکبار به ریاست مدیر عامل تشکیل جلسه می دهد و کلیه ی امور جاری صندوق را تصدی و هدایت می کند.

مدير عامل

مدیر عامل توسط هیئت مديره  و برای مدت 5 سال انتخاب میشود . مدیر عامل بالاترین مقام کارکنان اجرایی صندوق است و ریاست هیئت مديره  را بر عهده دارد ولی نمی تواند یکی از اعضای هیئت اجرایی باشد.

 

روسای صندوق بین‌المللی پول (IMF)

1.         کامیل گوت (از ۶ می ۱۹۴۶ تا ۵ می ۱۹۵۱)

2.         ایوِر روث (از ۳ اوت ۱۹۵۱ تا ۳ اکتبر ۱۹۵۶)

3.         پِر جکسون (از ۲۱ نوامبر ۱۹۵۶ تا ۵ می ۱۹۶۳)

4.         پیِر پال شوایتزِر (از ۱ سپتامبر ۱۹۶۳ تا ۳۱ اوت ۱۹۷۳)

5.         یوهان ویتِوین (از ۱ سپتامبر ۱۹۷۳ تا ۱۸ ژوئن ۱۹۷۸)

6.         ژاک دِ لارسیـِر (از ۱۷ ژوئن ۱۹۷۸ تا ۱۵ ژانویه ۱۹۸۷)

7.         میشل کام دِسوس (از ۱۶ ژانویه ۱۹۸۷ تا ۱۴ فوریه ۲۰۰۰)

8.         هُرسِت کوهلِر (از ۱ می ۲۰۰۰ تا ۴ مارس ۲۰۰۴)

9.         رودریگو راتو (از ۷ ژوئن ۲۰۰۴ تا ۱ نوامبر ۲۰۰۷)

10.       دومینیک استروس-کان (از ۱ نوامبر ۲۰۰۷ تا ۱۸ می ۲۰۰۱۱)

11.       کریستین لاگارد (از ۵ ژوئیه ۲۰۱۱ تا کنون)


منبع 

 

 

 


free webpage hit counter